Auschwitz I en Birkenau: wat is het verschil
Mensen zeggen „Auschwitz” en bedoelen één plek. Het zijn er twee, zo'n drie kilometer uit elkaar, en een volledig bezoek omvat beide. Dat is het meest voorkomende misverstand bij het plannen van de dag – en de reden dat een bezoek langer duurt dan de meesten verwachten.
Auschwitz I
Voormalige kazernes, in 1940 overgenomen. Bakstenen blokken dicht op elkaar, en de poort met de woorden Arbeit macht frei. Hier zijn de tentoonstellingen – binnen, in zalen, achter glas. Bezittingen van de vermoorden. Blok 11 en zijn kelders. De bewaard gebleven gaskamer en het crematorium.
Dit deel duurt ongeveer een uur veertig tot twee uur, met steeds in en uit gebouwen. In het seizoen is het er druk: tientallen groepen zijn tegelijk op het terrein.
Dit is het deel waar je naar voorwerpen kijkt.
Birkenau
Auschwitz II-Birkenau werd vanaf 1941 gebouwd en is meer dan twintig keer zo groot als Auschwitz I. Er zijn geen tentoonstellingen. Er is open terrein, het perron, houten en bakstenen barakken, de rails, de ruïnes van de crematoria en het monument aan het eind van de hoofdas van het kamp.
De schaal is wat deze plek van alles onderscheidt. In 1944 zaten er in Birkenau meer dan negentigduizend gevangenen. Er waren hier vier grote crematoria in gebruik. Het merendeel van de mensen die met de transporten aankwamen – naar schatting vijfenzeventig tot tachtig procent – kwam niet door de eerste selectie en werd nooit als gevangene geregistreerd.
De crematoria werden door de Duitsers vernietigd voordat ze vluchtten. Eén niet. Dat werd op 7 oktober 1944 opgeblazen door gevangenen van het Sonderkommando, met buskruit dat door vrouwen uit de munitiefabriek van het kamp naar buiten was gesmokkeld. Vier van die vrouwen werden daarvoor in januari 1945 geëxecuteerd, weken voor de bevrijding.
Het bezoek aan Birkenau duurt ongeveer een uur tot een uur twintig, bijna helemaal in de open lucht, op oneffen grond, zonder beschutting tegen wind of regen.
Dit is het deel waar je de schaal ziet. Niets vervangt dat.
Waarom je beide ziet
Omdat het één plek is in twee delen en geen van beide op zichzelf het geheel laat zien. Auschwitz I zonder Birkenau is een tentoonstelling. Birkenau zonder Auschwitz I is een leeg veld. Een gewone rondleiding omvat beide en duurt met pauze ongeveer drie en een half uur.
Tussen de twee locaties
Drie kilometer is te ver om midden in een bezoek te lopen – te voet duurt het ongeveer veertig minuten.
Het Museum laat elke tien tot vijftien minuten een gratis pendelbus tussen de twee locaties rijden; de rit duurt minder dan tien minuten. Hij vervoert iedere bezoeker van die dag, dus je gaat mee als er plaats is.
Hier loopt de dag van wie op eigen gelegenheid komt het vaakst mis. Heb je op de tweede locatie een vaste tijd en is de pendelbus net vol vertrokken, dan is dat niet meer in te halen.
Bij ons werkt dit deel anders. We rijden met onze eigen touringcar, alleen voor onze groepen, volgens een schema dat is afgestemd op je programma. Negentig plaatsen, nooit meer dan zestig mensen, meestal zo'n dertig.
Waar de dag begint
Het bezoek begint bij Auschwitz I en eindigt bij Birkenau – dat is de volgorde van het verhaal en zo deelt het Museum het in.
We ontvangen onze gasten op de parkeerplaats van Birkenau, dus waar de dag eindigt. De reden is praktisch: meer parkeerruimte, kortere rijen bij de toiletten en het café, en vooral eindig je waar je auto staat, en niet drie kilometer verderop na vier uur op de been.